Sanctiescreening en antiwitwas

Het juridisch kader

Er gelden twee reeksen regels, en ze overlappen in de praktijk. Sancties beperken wat je mag doen met aangewezen personen, entiteiten en landen. Antiwitwasregels verplichten bepaalde beroepen om hun cliënten te identificeren en verdachte transacties te melden. Allebei draaien ze om hetzelfde: weten wie er achter een tegenpartij zit.

Sancties

Beperkende maatregelen van de EU worden aangenomen bij besluiten en verordeningen van de Raad, en de verordeningen gelden rechtstreeks in elke lidstaat. Ze binden alle personen en bedrijven in de EU, in elke sector. De bekendste voorbeelden zijn de bevriezing van tegoeden en de handelsbeperkingen tegen Rusland sinds 2022, bijvoorbeeld in Verordening (EU) nr. 269/2014. Meestal verbieden ze om middelen of economische hulpbronnen, rechtstreeks of onrechtstreeks, ter beschikking te stellen van een aangewezen persoon. Door de regels over controle kan een entiteit die eigendom is van of wordt gecontroleerd door een aangewezen persoon eronder vallen, ook al staat ze zelf niet op een lijst. Andere maatregelen beperken uitvoer, diensten en financiering.

De verordeningen gelden rechtstreeks, maar handhaving en straffen zijn nationaal en verschillen per lidstaat. In België zijn inbreuken op EU- en VN-sancties bijvoorbeeld strafbaar onder de wet van 13 mei 2003 betreffende de beperkende maatregelen, en de Thesaurie van de FOD Financiën beheert de bevriezingen. Check de actuele nationale regels van elk land waar je actief bent.

Screening betekent: klanten, leveranciers, tegenpartijen en uiteindelijke begunstigden controleren aan de hand van de Europese geconsolideerde lijst, de VN-lijsten en, afhankelijk van de banden van je bedrijf, de Amerikaanse en Britse lijsten. Ook een bedrijf zonder financiële vergunning is gebonden aan het verbod en heeft minstens een basisproces nodig bij het begin van elke nieuwe relatie.

Antiwitwas

Het Europese kader is Richtlijn (EU) 2015/849 (de vierde antiwitwasrichtlijn, sindsdien gewijzigd), die elke lidstaat in nationaal recht omzet. In België is dat bijvoorbeeld de wet van 18 september 2017. De regels gelden voor onderworpen entiteiten: onder meer financiële instellingen, notarissen, advocaten bij bepaalde verrichtingen, boekhouders en belastingadviseurs, vastgoedmakelaars, dienstverleners aan vennootschappen en bepaalde handelaars in goederen van hoge waarde.

Onderworpen entiteiten moeten een cliëntenonderzoek uitvoeren: de cliënt en zijn uiteindelijke begunstigden identificeren en verifiëren, het doel van de relatie begrijpen en de relatie opvolgen. Bij situaties met een hoger risico, zoals politiek prominente personen en risicolanden, is een verscherpt onderzoek nodig. Verdachte transacties meld je aan de nationale financiële inlichtingeneenheid (in België de Cel voor Financiële Informatieverwerking, CFI).

Uiteindelijke begunstigden

Europees recht verplicht ook elke lidstaat om een register van uiteindelijke begunstigden bij te houden (UBO-register). In België werd dat bijvoorbeeld ingevoerd door de wet van 2017. Vennootschappen en andere entiteiten moeten de natuurlijke personen identificeren die hen bezitten of controleren en registreren. Volgens de huidige Europese regel is iemand uiteindelijk begunstigde wanneer hij meer dan 25% van de aandelen of stemrechten bezit, of de entiteit op een andere manier controleert. Voldoet niemand aan de toets, dan registreer je de hoogste leidinggevenden. Entiteiten moeten de gegevens juist en actueel houden.

Wat verandert

Het Europese antiwitwaspakket van 2024 omvat Verordening (EU) 2024/1624, die vanaf juli 2027 rechtstreeks van toepassing is en een groot deel van de nationale details vervangt door één regelboek. Het richt ook een Europese antiwitwasautoriteit (AMLA) op. De toets voor uiteindelijke begunstigden wordt een eigendomsbelang van 25% of meer, in plaats van meer dan 25%, en het cliëntenonderzoek wordt geharmoniseerd. De nationale wetten worden daarop aangepast.

In de praktijk

Een softwaregroep onderhandelt over de aankoop van een Nederlandse vennootschap. De verkoper is een holding in een derde land, gehouden via twee verdere lagen. Vóór de ondertekening vragen de advocaten van de koper wie de uiteindelijke eigenaars zijn. Het register van de holding is niet openbaar en de documenten van de verkoper noemen een trust. Ze krijgen een gewaarmerkt organigram en screenen elke natuurlijke persoon en entiteit tegen de EU-lijst.

Eén naam komt nauw overeen. De advocaten zoeken het uit: de geboortedatum en nationaliteit kloppen niet, dus de match is een valse positieve. Ze leggen de controle en de reden vast. Was de match echt geweest, dan had de transactie niet door gekund, waren tegoeden waar van toepassing bevroren en had de overheid moeten worden gewaarschuwd.

Dezelfde groep voegt, als verkoper van haar eigen product, een screeningstap toe aan de onboarding van distributeurs, zodat ze nooit een nieuw distributiecontract sluit met een aangewezen partij. De controles legt ze samen met de dealstukken vast in haar data room, contracten met sanctie- en compliance-clausules checkt ze met contractnazicht, en haar portefeuille toont waar haar IP in licentie is gegeven aan derden die gescreend moeten worden.

Veelgestelde vragen

Gelden sancties ook voor bedrijven die geen financiële instelling zijn?

Ja. EU-sancties binden alle personen en bedrijven in de EU. Antiwitwasprocedures gelden alleen voor onderworpen entiteiten, maar het sanctieverbod geldt voor iedereen.

Wat doen we bij een screeningmatch?

Meteen escaleren en de transactie niet voortzetten tot duidelijk is of de match echt of vals is. Leg het onderzoek in beide gevallen vast.

Wie moet in het UBO-register staan?

De natuurlijke personen die de entiteit uiteindelijk bezitten of controleren, op basis van eigendom of stemrechten boven de drempel, of controle op een andere manier.

Zijn advocaten onderworpen aan de antiwitwasregels?

Bij bepaalde activiteiten, zoals bijstand bij de voorbereiding of uitvoering van bepaalde transacties, ja. In die gevallen passen ze cliëntenonderzoek toe.

Hoe dit samenhangt

Controles op tegenpartijen horen bij de voorbereiding in M&A en due diligence. Voor de transactie in het geheel, zie M&A voor groeiende ondernemingen en M&A due diligence: wat je kunt verwachten.