Aandeelhoudersovereenkomst

De vraag

Je hebt medeoprichters, een eerste investeerder of familieleden in de vennootschap, en je wilt nu afspreken hoe beslissingen worden genomen, wie kan vertrekken, wie kan verkopen en wat er gebeurt als de sfeer verslechtert. De meeste geschillen tussen aandeelhouders gaan niet over recht. Ze gaan over iets wat niemand heeft opgeschreven: een oprichter die stopt met werken maar al zijn aandelen houdt, een bod op het bedrijf dat één aandeelhouder wil aanvaarden en de anderen niet, of een nieuwe ronde die het team verwatert zonder inspraak.

Een aandeelhoudersovereenkomst is het contract waarin de eigenaars die punten regelen. Je hebt er meestal een nodig zodra er twee of meer aandeelhouders zijn met een verschillende rol of een verschillende inzet: oprichters die elk anders bijdragen, een business angel of fonds dat instapt, een familiebedrijf met een volgende generatie, of een joint venture tussen twee bedrijven. In ons overzicht over financieringsrondes, term sheets en investeringsovereenkomsten zie je waar ze in een financiering past.

Vennootschapsrecht is in de EU grotendeels nationaal, dus de details hangen af van het land waar de vennootschap is opgericht. De basisverdeling is in veel landen wel vergelijkbaar: de overeenkomst werkt naast de statuten. De statuten worden in een openbaar register neergelegd en binden de vennootschap en derden. De aandeelhoudersovereenkomst is een private overeenkomst die alleen de ondertekenaars bindt, vertrouwelijk blijft en makkelijker te wijzigen is. In België volgt dit bijvoorbeeld uit het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV). Wat waar thuishoort, is de eerste beslissing. Regels die tegenover de vennootschap of een toekomstige koper afdwingbaar moeten zijn, zoals goedkeuringsclausules of bijzondere stemrechten, horen ook in de statuten. Regels over de verhouding tussen de eigenaars, zoals leaverbepalingen en niet-concurrentie, horen in de overeenkomst.

Onze aanpak

We beginnen bij de feiten: wie brengt geld, werk en IP in, wat verwacht elke partij en hoe de volgende ronde er waarschijnlijk uitziet. Daarna schrijven we beide documenten samen als één geheel, zodat statuten en overeenkomst elkaar niet tegenspreken, met een duidelijke rangorde ertussen. Heb je de vennootschap nog niet opgericht, dan doen we dit samen met de oprichting. Komt er een investeerder bij, dan samen met de financieringsronde.

De overeenkomst regelt:

• Bestuur. Samenstelling van het bestuursorgaan en voordrachtsrechten, beslissingen die zijn voorbehouden aan de aandeelhouders of aan een gekwalificeerde meerderheid (budget, nieuwe aandelen, leningen, verkoop van sleutelactiva, wijziging van de activiteit) en informatierechten voor minderheidsaandeelhouders.
• Overdrachten. Lock-up voor een beginperiode, voorkooprechten, goedkeuringsclausules, drag-along en tag-along. Het nationale vennootschapsrecht stelt grenzen, en die verschillen per land. In België staat het WVV bijvoorbeeld toe dat de statuten overdrachten beperken, maar niet zo dat een aandeelhouder zonder billijke uitweg vastzit, en een clausule mag een aandeelhouder niet volledig uitsluiten van winst of verlies. We checken wat voor jouw vennootschapsvorm en land geldt.
• Vesting en leavers. Oprichtersaandelen die geleidelijk vesten, en een good-leaver- en bad-leaverregeling die de prijs bepaalt als iemand vertrekt. De prijs moet evenredig en evenwichtig blijven.
• Patstelling. Een uitweg als twee gelijke aandeelhouders er niet uitkomen, zoals escalatie, bemiddeling, een buy-sellmechanisme of, als laatste redmiddel, de verkoop van het bedrijf.
• Niet-concurrentie en vertrouwelijkheid. Beperkingen voor oprichters die beperkt blijven in omvang, duur en grondgebied, zodat ze beter afdwingbaar zijn.
• IP en inbrengen van oprichters. Alles wat de oprichters voor het bedrijf hebben gemaakt, wordt schriftelijk aan de vennootschap overgedragen, zodat de vennootschap, en niet een individuele oprichter, de code, ontwerpen, merken en uitvindingen bezit waarvoor investeerders betalen. Onze nota's over de IP die je al hebt en de bescherming van software leggen uit waarom gaten in de eigendomsketen een veelvoorkomende bevinding zijn in een latere due diligence, zie M&A voor groeiende ondernemingen.
• Latere rondes. Anti-verwateringsbescherming, voorkeurrecht bij nieuwe uitgiftes en wat er met de overeenkomst gebeurt als nieuwe investeerders instappen.
• Geschillen. Toepasselijk recht en een keuze tussen rechtbank, bemiddeling en arbitrage.

Onze Document Studio maakt het eerste ontwerp in de huisstijl van het kantoor op basis van onze clausulebibliotheek, in Word, met partijgegevens uit ondernemingsregisters zoals het Belgische ondernemingsregister. De advocaat past elke clausule aan op jouw deal. Stuurt een investeerder een eigen ontwerp, dan leest onze technologie voor contractnazicht het clausule per clausule tegen ons playbook en rangschikt de knelpunten, en een advocaat controleert elke bevinding voordat we je adviseren welke punten je moet onderhandelen. Na ondertekening kan het register van rechten en verplichtingen data volgen zoals lock-upperiodes, opzegtermijnen en optievensters, nadat een persoon ze heeft bevestigd.

Wat je mag verwachten

• Een aandeelhoudersovereenkomst op maat van jouw situatie, met bijpassende statuten.
• Een duidelijk overzicht van wat in de statuten staat en wat privé blijft.
• Onderhandeling van het ontwerp van de investeerder, met een gerangschikte lijst van knelpunten en voorgestelde redlines.
• Overdrachten van de IP van de oprichters, zodat de vennootschap bezit wat ze gebruikt.
• Een korte gids bij de overeenkomst voor de mensen die ermee moeten leven.

Neem twee oprichters van een softwarebedrijf die elk de helft bezitten, met een eerste investeerder die binnenkort instapt. We regelen de vesting zo dat het vertrek van één oprichter na een jaar hem niet de helft van het bedrijf laat houden, voegen een patstellingsprocedure toe en laten beiden de bestaande code en het merk aan de vennootschap overdragen. Komt het ontwerp van de investeerder met voorbehouden beslissingen die ook de dagelijkse leiding raken, dan zet onze check ze op een rij en stellen we een kortere lijst voor. De statuten bevatten de goedkeurings- en voorkoopclausules, en de overeenkomst de rest.

Volgende stap

Vertel ons wie de aandeelhouders zijn, wat elk inbrengt en of er een financiering op komst is. Wij stellen voor hoe we statuten en overeenkomst verdelen en wat je eerst moet onderhandelen.

Plan een afspraak of neem contact op.