Databankenrecht en bedrijfsgeheimen

Het juridisch kader

Een recht op "data" als zodanig bestaat niet. Je bescherming komt uit drie regimes die elkaar kunnen overlappen, aangevuld met contract.

Het sui generis databankenrecht

Richtlijn 96/9/EG kent de producent van een databank een eigen recht toe, los van het auteursrecht. Elke lidstaat heeft de richtlijn omgezet (in België staat ze in Boek XI van het Wetboek van economisch recht). De voorwaarden zijn:

• De databank is een verzameling van zelfstandige werken, gegevens of andere elementen, systematisch of methodisch geordend en afzonderlijk toegankelijk.
• Er is een substantiële investering, kwalitatief of kwantitatief, in het verkrijgen, controleren of presenteren van de inhoud (artikel 7, lid 1).

Het recht laat de producent toe om de winning of het hergebruik van de volledige inhoud of van een substantieel deel ervan te verbieden, en ook de herhaalde en systematische winning van niet-substantiële delen die indruist tegen de normale exploitatie (artikel 7, leden 1 en 5). Het duurt 15 jaar vanaf de voltooiing, en een nieuwe substantiële investering, zoals een grote update, kan een nieuwe termijn doen ingaan (artikel 10).

Het Hof van Justitie heeft het recht afgebakend. In British Horseracing Board / William Hill (C-203/02) oordeelde het dat "verkrijgen" gaat over het verzamelen van bestaande elementen, niet over het creëren van de data. Wat het kost om data te genereren, zoals wedstrijdkalenders of sensormetingen die de producent zelf maakt, telt niet mee. Alleen de investering in het opsporen en verzamelen van zelfstandige elementen, het controleren en het presenteren ervan telt. Daarom vallen veel machinaal gegenereerde datasets buiten het recht.

Auteursrecht

Auteursrecht beschermt een databank waarvan de selectie of rangschikking een eigen intellectuele schepping van de maker is (artikel 3 van de richtlijn). Het beschermt de structuur, niet de data. Een volledige maar mechanische opsomming is zelden origineel. Software waarmee de databank werkt, wordt apart door auteursrecht beschermd.

Bedrijfsgeheimen

Richtlijn (EU) 2016/943, door elke lidstaat omgezet (in België door de wet van 30 juli 2018, nu opgenomen in Boek XI van het Wetboek van economisch recht), beschermt informatie die:

• geheim is, dat wil zeggen niet algemeen bekend of makkelijk toegankelijk voor personen in de kringen die zich met dat soort informatie bezighouden;
• handelswaarde heeft omdat ze geheim is; en
• het voorwerp is geweest van redelijke maatregelen, gelet op de omstandigheden, om ze geheim te houden (artikel 2, lid 1).

Verkrijgen door onafhankelijke ontdekking of door reverse engineering van een rechtmatig verkregen product mag (artikel 3). Onrechtmatig verkrijgen, gebruiken of openbaar maken geeft aanleiding tot bevelen tot staking, schadevergoeding en vernietiging van inbreukmakende goederen. Het zwakke punt is de derde voorwaarde. Geheimhouding die je niet actief beheert, is moeilijk te bewijzen.

Contract

Geldt geen van beide rechten, dan blijven contractuele en technische maatregelen over. In Ryanair / PR Aviation (C-30/14) oordeelde het Hof dat de richtlijn de eigenaar van een databank die er niet door wordt beschermd, niet belet om contractuele beperkingen aan het gebruik op te leggen. Gebruiksvoorwaarden, API-voorwaarden en licenties zijn dus een belangrijk instrument, al binden ze alleen wie ze heeft aanvaard.

De Data Act

De Europese Data Act verandert het beeld voor verbonden producten. Het databankenrecht geldt niet voor databanken met data die afkomstig zijn van of gegenereerd zijn door een verbonden product of gerelateerde dienst (artikel 43), en datahouders moeten zulke data op verzoek met gebruikers delen. Bedrijfsgeheimen worden gerespecteerd, maar delen vraagt afgesproken waarborgen.

In de praktijk

Een start-up bouwt een catalogus van 200.000 productrecords door informatie van veel leveranciers te zoeken, te controleren en te standaardiseren. Een concurrent kopieert de catalogus via geautomatiseerd scrapen. De start-up heeft haar investering in het verzamelen en controleren gedocumenteerd en kan het databankenrecht inroepen tegen de winning van een substantieel deel. Haar gebruiksvoorwaarden, die scrapen verbieden, geven daar een contractuele vordering bovenop.

Een logistiek bedrijf verkoopt voertuigen die zelf telemetrie registreren. Een databank van die telemetrie wordt door de producten zelf gegenereerd. Het bedrijf kan niet rekenen op het databankenrecht, en onder de Data Act kunnen klanten toegang vragen. De bescherming zit in contractvoorwaarden, in vertrouwelijkheid voor de analysemodellen die het erop bouwt, en in de status van bedrijfsgeheim van die modellen.

Een adviesbureau deelt een prijsmodel met een klant zonder schriftelijke vertrouwelijkheidsclausule, en de klant geeft het door aan een concurrent. Omdat het geen redelijke maatregelen nam om het model geheim te houden, wordt het lastig om een bedrijfsgeheim aan te tonen.

Veelgestelde vragen

Moeten we een databankenrecht registreren?

Nee. Het recht ontstaat automatisch als aan de investeringsvoorwaarde is voldaan. Wat helpt, is bewijs van de investering: budgetten, bestede personeelstijd, controleprocedures en gedateerde versies.

Is een klantenlijst een bedrijfsgeheim?

Dat kan, als ze niet algemeen bekend is, handelswaarde heeft en je redelijke maatregelen hebt genomen, zoals beperkte toegang en vertrouwelijkheidsclausules.

Kan ik iemand tegenhouden die openbare data scrapet?

Mogelijk. Op grond van het databankenrecht als een substantieel deel wordt overgenomen, of op grond van contract als de scraper jouw voorwaarden heeft aanvaard. Technische maatregelen en duidelijke voorwaarden versterken je positie.

Brengt het gebruik van een openbare AI-tool een bedrijfsgeheim in gevaar?

Dat kan, als je vertrouwelijke informatie invoert zonder passende contractuele en technische waarborgen. Check de voorwaarden van de leverancier over gegevensgebruik en bewaring.

Hoe dit samenhangt

Dit kader vertalen we naar bescherming en contracten via bescherming van data en databanken, en naar gecontroleerd commercieel gebruik via datalicenties en datadeling. De contractreview toetst overeenkomsten op bepalingen over eigendom, gebruik en vertrouwelijkheid, met de Document Studio maak je de voorwaarden klaar en het register van rechten en verplichtingen volgt de plichten na ondertekening op. Zie ook de Europese Data Act.