Hoe waardeer je een IP-portefeuille?

Het juridisch kader

Er is geen rechtsregel die de waarde van intellectuele eigendom vastlegt. Waarde is een economische schatting, gemaakt voor een bepaald doel, met een methode die bij dat doel past. Het recht telt omdat het bepaalt wat de eigenaar echt bezit: hoe sterk een recht is, in welke gebieden, hoelang en onder welke aanspraken van anderen.

Waarom waarderingen worden gemaakt

Gebruikelijke redenen zijn een verkoop of overname van een vennootschap of van rechten, een financieringsronde of lening waarbij IP deel uitmaakt van de zekerheid, een licentie waarin je royalty's moet prijzen, een overdracht tussen groepsvennootschappen, waarvoor een prijs onder onafhankelijke partijen nodig is, de boekhoudkundige verwerking van verworven immateriële activa (IFRS 3 en IAS 38), een geschil waarin je schadevergoeding berekent, en interne beslissingen over wat je houdt. Het doel beïnvloedt het antwoord. Een waarde voor een pand is voorzichtig, een waarde voor een onderhandeling is een marge en een waarde voor een verrekenprijs moet verdedigbaar zijn tegenover een belastingadministratie.

De drie methoden

Kostenbenadering. De waarde is wat het kost om het actief opnieuw te maken: ontwikkelingsuitgaven, indieningstaksen, tijd. Ze is eenvoudig maar zegt niets over het verdienvermogen van het actief. Je ziet ze vaak bij actieven in een vroeg stadium zonder omzet.

Marktbenadering. De waarde volgt uit vergelijkbare transacties of licenties, bijvoorbeeld royaltypercentages die voor vergelijkbare rechten in dezelfde sector zijn afgesproken. Ze overtuigt als er betrouwbare vergelijkingspunten bestaan, en dat is bij IP vaak niet zo, omdat deals vertrouwelijk zijn en actieven uniek.

Inkomstenbenadering. De waarde is de huidige waarde van het toekomstige inkomen dat aan het actief toe te rekenen is. Gangbare technieken zijn de relief-from-royaltymethode, die het actief waardeert aan de hand van de royalty's die de eigenaar uitspaart doordat hij het bezit, en de verdisconteerde kasstromen van de winsten die het actief genereert. Voor merken stelt ISO 10668 eisen aan de monetaire merkwaardering.

Financiële waarderingsdeskundigen doen deze berekeningen. De jurist stelt de juridische inputs vast.

Juridische inputs

• Eigendom en eigendomsketen: bezit het bedrijf het recht en is dat geregistreerd? Overdrachten van oprichters, werknemers en onderaannemers moeten in orde zijn.
• Geldigheid en omvang: hoe sterk zijn de conclusies van een octrooi, hoe onderscheidend is een merk en hoe kwetsbaar voor betwisting?
• Grondgebied en resterende looptijd: waar en hoelang geldt het recht?
• Lasten: licenties, pandrechten, mede-eigendom, opties en gebruiksbeperkingen.
• Gebruik en afdwingbaarheid: wordt een merk gebruikt, zodat het kan blijven bestaan, en heeft de eigenaar een staat van dienst in handhaving?
• Freedom-to-operate: kan de eigenaar het recht zelf gebruiken zonder dat van anderen te schenden? Zie freedom-to-operate-analyse.
• Kost van instandhouding: verlengingstaksen over de resterende looptijd, die de nettowaarde verminderen.

In de praktijk

Een Gents biotechbedrijf haalt een financieringsronde op en de leadinvesteerder vraagt een waardering van zijn IP. Het bedrijf heeft drie Europese octrooifamilies, 12 merkregistraties en de software achter zijn platform. Stap één is het register aanvullen: het portefeuillesysteem toont elk recht met status, rechtsgebieden, resterende looptijd en volgende taksen. Stap twee is een juridische doorlichting, die aantoont dat bij één octrooifamilie een uitvinder het bedrijf heeft verlaten zonder geregistreerde overdracht. Dat gebrek herstelt het bedrijf met een overdracht vóór de due diligence van de investeerder begint. Stap drie is de documenten klaarzetten in een data room, met het register, de belangrijkste contracten en de adviezen over geldigheid.

De waarderingsdeskundige past dan de inkomstenbenadering toe op de twee families die het hoofdproduct beschermen, met royaltypercentages uit vergelijkbare licenties, en de kostenbenadering op de familie in een vroeg stadium. De juridische doorlichting voegt een afslag toe voor de familie die alleen in drie staten is gevalideerd en een opmerking dat het hoofdoctrooi over 11 jaar vervalt, wat de inkomstenperiode begrenst.

Een tweede voorbeeld is een merkenportefeuille die bij een overdracht van een vennootschap wordt verkocht. De juristen van de koper stellen vast dat vier registraties betrekking hebben op waren die het bedrijf niet meer verkoopt en die zes jaar niet zijn gebruikt. Ze zijn kwetsbaar voor vervallenverklaring en blijven buiten de waarde. Ongebruikte rechten kosten taksen en voegen niets toe.

Overeenkomsten die IP overdragen of in licentie geven, stel je op met de waardering in gedachten. Onze Document Studio levert de overdrachts- en licentievoorwaarden die de titel en de inkomstenstromen vastleggen.

Veelgestelde vragen

Heeft een geregistreerd recht op zichzelf een waarde?

Niet automatisch. Registratie schept een juridisch recht, maar de waarde komt uit wat het recht de eigenaar laat doen of beletten op een markt.

Wie moet de waardering uitvoeren?

Een financieel waarderingsdeskundige met ervaring in immateriële activa, samen met de juristen die de juridische beoordeling leveren. Voor fiscale of boekhoudkundige doeleinden gelden extra standaarden.

Maken niet-geregistreerde rechten deel uit van een waardering?

Ja, als je ze kunt bewijzen en ze van jou zijn: auteursrecht op software, bedrijfsgeheimen, databankrechten en knowhow. Hun waardering hangt af van de documentatie, en daarom helpt een audit.

Hoe vaak moet ik de waardering bijwerken?

Als het doel het vraagt, bijvoorbeeld vóór een financieringsronde, een verkoop of een boekhoudkundige datum, en na elke belangrijke wijziging in de portefeuille.

Hoe dit samenhangt

Een bijgehouden register en een duidelijk beeld van de juridische kwaliteit zijn de basis van IP-portefeuillebeheer. Is het doel kapitaal ophalen, dan voedt hetzelfde materiaal financiering.