AI en intellectuele eigendom: trainingsdata, auteursrecht en openbaarmaking

Het juridisch kader

AI roept op twee momenten IP-vragen op: bij de input, als modellen op materiaal van anderen worden getraind, en bij de output, als ze tekst, beelden, code of ontwerpen genereren.

Trainingsdata: de uitzonderingen voor tekst- en datamining

Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt kent twee uitzonderingen voor tekst- en datamining (TDM), dat is het geautomatiseerd analyseren van tekst en data om informatie te halen.

• Artikel 3 laat onderzoeksorganisaties en instellingen voor cultureel erfgoed toe om rechtmatig toegankelijke werken te reproduceren en er gegevens uit te halen voor wetenschappelijk onderzoek. Rechthebbenden kunnen zich daar niet tegen verzetten.
• Artikel 4 laat iedereen toe om rechtmatig toegankelijke werken te reproduceren en er gegevens uit te halen voor TDM, ook commercieel, maar alleen als de rechthebbende zijn rechten niet heeft voorbehouden. Voor online beschikbare inhoud moet dat voorbehoud op passende wijze zijn gemaakt, bijvoorbeeld met machineleesbare middelen (artikel 4, lid 3).

Valt het trainen van een generatief model onder artikel 4? En maakt output die trainingsmateriaal reproduceert inbreuk? Dat is nog niet beslist. Een Hongaarse rechtbank heeft de eerste vragen over generatieve AI en auteursrecht voorgelegd aan het Hof van Justitie (Like Company / Google Ireland, C-250/25), over reproductie en mededeling aan het publiek bij het trainen en gebruiken van een chatbot, en over het recht van persuitgevers. Een uitspraak hebben we op het moment van schrijven niet kunnen verifiëren. Nationale rechtbanken beginnen zaken te beslechten, met uiteenlopende benaderingen. De stand van zaken blijft dus in beweging.

De AI-verordening: auteursrechtbeleid en trainingssamenvatting

Sinds 2 augustus 2025 moeten aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden een beleid hebben om het Unie-auteursrecht na te leven. Ze moeten met name voorbehouden van rechten krachtens artikel 4, lid 3 van de richtlijn herkennen en respecteren, met state-of-the-arttechnologie (artikel 53, lid 1, c). Ze moeten ook een voldoende gedetailleerde samenvatting publiceren van de inhoud die voor de training is gebruikt, volgens het format van het AI-bureau (artikel 53, lid 1, d). Een vrijwillige Praktijkcode voor AI voor algemene doeleinden, gepubliceerd in juli 2025, bevat een hoofdstuk over auteursrecht. Deze regels gelden voor aanbieders die het model op de EU-markt brengen, waar ze het ook trainen. De handhavingsbevoegdheden van de Commissie tegenover aanbieders van modellen voor algemene doeleinden gaan in op 2 augustus 2026.

De output: auteurschap

In het Unierecht is een werk beschermd als het een eigen intellectuele schepping van de maker is die vrije en creatieve keuzes weerspiegelt (Hof van Justitie, Infopaq, C-5/08, en Painer, C-145/10). Die maatstaf gaat uit van een menselijke auteur. Inhoud die een AI-systeem genereert zonder betekenisvolle menselijke creatieve inbreng, is waarschijnlijk niet beschermd. Maakt iemand echte creatieve keuzes, bijvoorbeeld door de output te selecteren, te ordenen of er substantieel aan te sleutelen, dan kan die bijdrage wel beschermd zijn. Of prompts alleen volstaan, is betwist.

Uitvindingen

Voor octrooien oordeelde de Juridische Kamer van Beroep van het Europees Octrooibureau in de DABUS-zaak (J 8/20) dat een uitvinder een natuurlijke persoon moet zijn. Uitvindingen die met AI zijn gemaakt, kunnen wel worden gepatenteerd als een persoon heeft bijgedragen aan het uitvindingsconcept en als uitvinder wordt vermeld.

Bedrijfsgeheimen en vertrouwelijkheid

Stop je vertrouwelijke informatie in een AI-tool, dan kan het geheim weg zijn als de aanbieder ze mag bewaren of hergebruiken. Zie databankenrecht en bedrijfsgeheimen.

In de praktijk

Een Kortrijkse uitgever van vakhandboeken ziet dat het model van een AI-leverancier passages uit zijn boeken reproduceert. Hij checkt of zijn website een machineleesbaar voorbehoud van rechten heeft en of hij de datum en vorm van dat voorbehoud kan bewijzen. Daarna schrijft hij de leverancier aan, vraagt de trainingssamenvatting en het auteursrechtbeleid op en maakt een licentievoorstel klaar.

Een Gents ontwerpbureau gebruikt een beeldgenerator voor merkbeelden. De klant wil exclusieve rechten. Het bureau kan geen auteursrecht op de ruwe output beloven. Het legt de creatieve keuzes van zijn ontwerpers vast, voegt substantiële menselijke bewerking toe en maakt met de klant en de aanbieder van de tool contractuele afspraken over eigendom, exclusiviteit en vrijwaring.

Een softwarebedrijf wil een model finetunen op transcripties van klantondersteuning. Voor de start checkt het de klantcontracten, de GDPR-grondslag en of er inhoud van derden in de transcripties zit.

Veelgestelde vragen

Kunnen we AI-bedrijven beletten op onze website te trainen?

Je kunt je rechten machineleesbaar voorbehouden (bijvoorbeeld in een robotsprotocol, metadata of voorwaarden). Dan kan de uitzondering van artikel 4 voor commerciële TDM niet meer worden ingeroepen. Hoe alle vormen van voorbehoud zullen worden beoordeeld, is niet zeker.

Is door AI gegenereerde inhoud auteursrechtelijk beschermd?

Niet als zodanig. Menselijke creatieve inbreng kan wel beschermd zijn. Beloof in contracten dus niet meer dan de wet geeft.

Moeten we bekendmaken waarmee we ons eigen model trainen?

Ben je aanbieder van een AI-model voor algemene doeleinden op de EU-markt, dan wel: een openbare samenvatting en een auteursrechtbeleid. Andere aanbieders hebben andere plichten.

Stelt het gebruik van AI-inhoud ons bloot aan claims?

Als outputs beschermd materiaal reproduceren, ja. Vraag leveranciers om IP-vrijwaringen en laat een mens meekijken.

Hoe dit samenhangt

Onze dienst bescherming van data en databanken omvat governance van trainingsdata, opt-outstrategie en contractvoorwaarden. Onze contractreview toetst AI-leveranciersvoorwaarden, met de Document Studio maak je licenties en eigendomsclausules klaar en onze IP-portefeuille houdt je auteursrechtelijke werken op een rij. Zie ook AI-clausules in leverancierscontracten.