Kunstmatige-intelligentiesystemen creëren intellectuele-eigendomsrechtelijke problemen op twee onderscheiden momenten in de AI-levenscyclus: aan de inputzijde, wanneer AI-systemen worden getraind op grote datasets die auteursrechtelijk beschermde werken van derden kunnen omvatten; en aan de outputzijde, wanneer AI-systemen content, uitvindingen of ontwerpen genereren waarvan het eigendom en de beschermbaarheid onder het geldende IE-recht onduidelijk of omstreden zijn. Beide vraagstukken worden actief beslecht in rechtbanken en geregeld, en beide hebben praktische gevolgen voor organisaties die AI-systemen commercieel ontwikkelen of gebruiken.
De EU AI Act adresseert transparantie inzake trainingsdata specifiek. Providers van AI-modellen voor algemeen gebruik (GPAI-modellen) moeten een samenvatting publiceren van de auteursrechtelijk beschermde trainingsdata die is gebruikt voor de training van hun modellen en moeten het EU-auteursrecht naleven, inclusief de uitzondering voor tekst- en datamining op grond van de DSM-richtlijn en het opt-outmechanisme dat door die richtlijn is ingevoerd. Dit betekent dat de IE-dimensie van AI niet langer een louter privaatrechtelijke aangelegenheid is — zij is nu rechtstreeks geïntegreerd in het compliance-kader van de AI Act.
Het trainen van een groot AI-model vereist de verwerking van enorme hoeveelheden tekst, afbeeldingen, code, audio en andere content. Veel van deze content is beschermd door auteursrecht dat berust bij auteurs, uitgevers of andere rechthebbenden. De juridische vraag is of dit gebruik van auteursrechtelijk beschermde content voor het trainen van AI-modellen een licentie van de rechthebbenden vereist, dan wel of het valt binnen een uitzondering op auteursrechtelijke inbreuk.
In de EU voorziet de DSM-richtlijn in een uitzondering voor tekst- en datamining (TDM) die de reproductie en extractie van rechtmatig toegankelijke content voor TDM-doeleinden toestaat, inclusief voor AI-training. De richtlijn staat rechthebbenden echter ook toe om zich te onttrekken aan deze uitzondering voor commerciële TDM-doeleinden, door het voorbehoud van rechten beschikbaar te stellen in machineleesbaar formaat. Rechthebbenden die gebruik hebben gemaakt van deze opt-out — en veel grote contentproducenten hebben dit gedaan — dienen te worden vergoed, of hun content mag niet worden gebruikt voor commerciële AI-training zonder licentie. GPAI-modelproviders die onder de AI Act vallen, moeten beleid implementeren om dit opt-outmechanisme na te leven.
Buiten de EU varieert de positie. In de VS worden de grenzen van fair use zoals toegepast op AI-training getest in lopende rechtszaken — waaronder zaken aangespannen door kranten, auteurs en beeldend kunstenaars tegen grote AI-ontwikkelaars. De uitkomsten van deze zaken zullen het juridisch landschap voor AI-trainingsdata wereldwijd vormgeven, maar er is per 2025 geen vaststaand antwoord.
Het EU-auteursrecht vereist dat een werk een originele schepping vormt die de eigen intellectuele schepping van de auteur weerspiegelt om auteursrechtelijke bescherming te genieten. Deze norm vereist menselijk auteurschap — puur door AI gegenereerde content, zonder betekenisvolle menselijke creatieve bijdrage in het creatieproces of bij de selectie, voldoet niet aan deze norm en wordt niet auteursrechtelijk beschermd. Zij valt in het publieke domein en kan door iedereen worden gebruikt.
De praktische implicatie is aanzienlijk voor organisaties die AI gebruiken om content commercieel te genereren. Een bedrijf dat een generatief AI-systeem inzet voor de productie van marketingteksten, productbeschrijvingen, softwarecode of ontwerpactiva, bezit mogelijk geen auteursrecht op die output, afhankelijk van de mate van menselijke creatieve inbreng. Het EUIPO en nationale rechtbanken in de EU hebben de originaliteitseis consistent toegepast om auteursrechtelijke bescherming te weigeren aan output die primair door AI is gegenereerd zonder wezenlijke menselijke creatieve sturing. Organisaties die auteursrecht aanwenden om door AI gegenereerde content commercieel te beschermen, dienen juridisch advies in te winnen over de vraag of hun specifieke gebruik voldoende menselijk auteurschap omvat om de originaliteitsdrempel te halen.
Het Europees octrooirecht vereist dat een uitvinding wordt gedaan door een menselijke uitvinder: de vereiste van het Europees Octrooiverdrag dat een octrooiaanvraag de uitvinder aanwijst, is consistent uitgelegd als de vereiste van een natuurlijke persoon. Het Europees Octrooibureau heeft aanvragen afgewezen die AI-systemen als uitvinder aanwijzen, en geen enkele EU-lidstaat verleent momenteel octrooien voor door AI uitgedachte materie zonder een menselijke uitvinder op de aanvraag. Dit betekent dat technische vorderingen die primair door AI zijn gegenereerd — nieuwe moleculen geïdentificeerd door generatieve chemiemodellen, softwarearchitecturen geproduceerd door AI-ontwerptools, productieprocesvervullingen ontdekt door AI-optimalisatiesystemen — mogelijk niet octrooieerbaar zijn tenzij een menselijke uitvinder kan worden geïdentificeerd die een betekenisvolle bijdrage aan het uitvindingsconcept heeft geleverd.
Dit hangt af van de mate van uw menselijke creatieve bijdrage. Naar EU-auteursrecht vereist de originaliteitseis dat het werk uw eigen intellectuele schepping weerspiegelt — uw persoonlijke creatieve keuzes in de uitdrukking ervan. Als uw bijdrage bestond uit het schrijven van een gedetailleerde prompt en vervolgens het selecteren, redigeren en rangschikken van de AI-output, kan er voldoende menselijk auteurschap zijn in de selectie en rangschikking. Als u enkel een generieke prompt heeft ingediend en de output zonder bewerking heeft aanvaard, is auteursrechtelijke bescherming waarschijnlijk niet beschikbaar. De vraag is sterk afhankelijk van de feiten, en juridisch advies wordt aanbevolen voor elke commercieel significante door AI gegenereerde output.
Voor EU GPAI-modelproviders die onder de AI Act vallen, is naleving van het auteursrecht en opt-outmechanismen een wettelijke verplichting, en moeten zij een publiek beschikbare samenvatting van trainingsdata verstrekken. Voor organisaties die GPAI-modellen in hun producten of diensten gebruiken, is de trainingsdata-naleving van de leverancier een risico dat in het aanbestedingscontract dient te worden geadresseerd. Vrijwaring tegen IE-claims van derden die voortvloeien uit de trainingsdata van de leverancier is een standaard bepaling om te verzoeken. De transparantievereisten van de AI Act voor GPAI-providers maken het eenvoudiger dit risico te beoordelen dan voorheen mogelijk was.
Wanneer een menselijke uitvinder een betekenisvolle bijdrage heeft geleverd aan het uitvindingsconcept — bijvoorbeeld door de zoekparameters van het AI-systeem te ontwerpen, de output te interpreteren en de uitvindingssignificantie te herkennen — kan die mens als uitvinder worden aangewezen en kan een octrooiaanvraag op de gebruikelijke wijze worden ingediend. De rol van het AI-systeem bij het genereren van het technische resultaat diskwalificeert de menselijke uitvinder niet, mits een oprechte menselijke creatieve of uitvindende bijdrage kan worden geïdentificeerd. Wat niet toelaatbaar is, is het aanwijzen van het AI-systeem als uitvinder, of het indienen van een octrooiaanvraag zonder menselijke uitvinder omdat de uitvinding volledig door het AI-systeem is gegenereerd zonder menselijke uitvindende bijdrage.
%402x.svg){kind=small}
%402x.svg){kind=icon}
%402x.svg){kind=icon}
